Samenleving 2.0 of Participatiemaatschappij tot in de dood?
Regelmatig komen er via links in de media artikelen langs waarvan ik denk: “Daar moet ik iets mee! Dit is echt interessant!” Maar dan verwatert het, komen er (honderden) nieuwe links naar artikelen langs en raak ik het spoor weer bijster en mijn gedachten over dat onderwerp kwijt. Gelukkig bewaar ik soms wat links. Waaronder deze (verplichte kost!):
‘Waarom werken niet werkt’.
Het is een kort maar krachtig artikel van Marguerite van den Berg op ‘Brainwash’, die ik al jaren volg. Ze geven daar niet alleen ruimte aan heel veel goede denkers en ‘experts’ (elk op hun gebied) om ‘andere’ gedachten over het dagelijkse leven, de maatschappij (hoe we daarin samenleven) en zelfs de wereldproblematiek te ‘overdenken’ maar ze maken ook programma’s op radio en TV. Dit onder de vlag van ‘HUMAN’, het eigenlijk nog maar kersverse vervolg van de ‘Humanistische Omroep Stichting’. Hoewel ik me eigenlijk met geen enkele stroming (geloof, filosofie) één-op-één identificeer, kan ik me nog het meest vinden in het ‘humanisme’. Het gaat in het leven (MIJN leven!) uiteindelijk toch om de mens. En het ‘mens-zijn’, wat ik heel mijn leven en vooral de laatste decennia steeds vaker minder waardevol zie worden. Ondergeschikt aan het ‘systeem’. Kapitalisme is zo’n systeem… Wat wel de hele aarde in de greep heeft en gezien alle steeds grotere crises op de rand brengt. Van de letterlijke en figuurlijke afgrond. Wat helaas nog te weinig mensen willen zien. Die geloven nog steeds in het systeem. Waarin de mens slechts een radertje is. Een pion. ‘Waardeloos’ genoeg om opgeofferd te worden als het niet (meer) functioneert… Schreef ik eerder al iets over.
Waarom nu zo’n lange inleiding over een artikel? Omdat ‘werken niet meer werkt’ voor elke mens. Het is de basis waarop het kapitalisme bestaat. En ook Marguerite ziet dat. Daarom.
Meer mensen maar minder nuttig werk (voor minder hoog opgeleiden)
Dit is de kern van het probleem. Eigenlijk was dit er altijd al sinds het ontstaan en de massale groei van het kapitalisme, wat feitelijk al bestaat sinds er ‘winst’ gemaakt moest worden. Een baas die meer wil verdienen met de diensten die verleend worden dan nodig is om daar zelf van te bestaan. Nou, ga maar eens zoeken in de geschiedenis hoe lang dit al zo werkt.
En ‘wij’ – de argeloze werknemers; werkend onder een baas – vinden dit vanzelfsprekend. En je moet ook wel. In veel landen is het keihard. Wie niet werkt, zal niet eten. Slechts in enkele ‘sociaal voelende’ en misschien zelfs op socialisme gestoelde maatschappijen zijn bestaansmiddelen voor niet werkenden. Hoewel dit dan toch meestal alleen bedoeld is om de aller zwaksten te helpen. Mensen die echt niet kunnen werken. Hoewel de ‘verzorgingsstaat’ eigenlijk meer beloofde. Dat ‘heilige’ doel is echter nooit gehaald.
Dus nu zitten we met een exponentieel gegroeide wereldbevolking en door inzet van steeds betere technologie steeds minder noodzakelijke banen. Wie herinnert nog de fabriek waar honderden mensen boutjes en moertjes aan bijvoorbeeld auto-onderdelen moesten bevestigen? In mijn jeugd waren ze er nog maar dat nam al heel snel af. Net als het ‘legertje’ administratieve medewerkers wat elke handeling binnen een bedrijf handmatig moest toevoegen aan de ‘kaartenbak’. Na introductie van de computer (wat ik van dichtbij heb meegemaakt) werd dat ‘legertje’ voorgoed overbodig.
En zo gaat dat in elke bedrijfstak wel, waarin ‘handjeswerk’ vroeger essentieel was.
Maar wat doe je nou met juist steeds meer mensen die allemaal moeten werken om te kunnen eten?
En dat niet alleen: Alle mensen willen ook kunnen ‘genieten’! In een mooi huis wonen, met mooie spulletjes, een goede TV, mooie en betrouwbare auto, op vakantie gaan, liefst naar mooie exotische streken, etc. etc. etc. Want dáár werk je toch voor? Elk mens krijgt als kind op school toch al te horen dat je méér kunt bereiken als je bétere cijfers haalt? Of als je hard werkt? Wie een stapje extra zet, is meer waard voor de baas. Als je een stapje minder zet, dan kan je vertrekken… Genoeg andere mensen die staan te springen om een baan. Net zoals Ömür uit het artikel. Kan je niet meer werken? Wil je betere voorwaarden? Jammer dan. Doei, vervangbare pion!
Zo gaat het anno 2022. En dan vieren we dat de ‘slavernij’ jaren geleden is afgeschaft? Onzin. Slavernij bestaat nog steeds. En eigenlijk is de meerderheid van werknemers een (moderne) slaaf. Hoewel die zich natuurlijk zo niet voelt! Want er is toch vrijheid! Tja… Tot je door omstandigheden niet meer goed kunt functioneren. Dan worden al die ‘vrijheden’ je stuk voor stuk ontnomen.
Dan kan je nu zeggen dat het werk van Ömür wel degelijk nuttig is! Want juist in deze tijd groeit de nodige bezorgservice omdat steeds meer mensen hun producten online kopen en laten bezorgen. Prima toch? Ja dat klopt. Maar het feit dat heel veel mensen met dit soort (‘mindere’) baantjes te weinig beloning daarvoor krijgen en te slechte arbeidsvoorwaarden, betekent dat het de winst voor de ondernemer (de baas) in de weg staat. Die voorwaarden zouden zoveel kosten dat het bezorgen onbetaalbaar zou worden. Te weinig winst – ofwel weer dat ene grote probleem: GELD – staat de noodzakelijke groei in het kapitalistische systeem in de weg. Het is niet humaan. Alleen berekenend.
Tenzij alle omstandigheden om ‘goed’ te kunnen leven niets meer met geld te maken zouden hebben. Dat de arbeidsomstandigheden en -voorwaarden zo goed zouden zijn dat Ömür ondanks zijn ongeluk gewoon zou kunnen blijven leven zoals hij gewend was en daardoor ook meer plezier in het leven en ook met zijn werk zou kunnen houden.
Dit alles kan zonder geld geregeld worden. Er zijn mensen genoeg immers? Die allemaal in hun levensbehoeften kunnen voorzien door een basisinkomen? Waarbij het werk alleen voor de extra krenten in de pap of kersen op de taart zorgt? Gaat er een lampje branden?
De basis moet anders: Werk moet geen verplichting blijven!
Er is simpelweg steeds minder beschikbaar nuttig werk voor iedereen. Niet iedereen kán alles! Dat is logisch. Daarom zijn er ook opleidingen voor elk niveau. Dus niet iedereen kan academicus worden en daarna een zeer goed verdienende baan krijgen. Zo is het nu allemaal geregeld. Wat niet wil en mag zeggen dat het belang van minder geschoolde banen ook minder is! De koerier is net zo belangrijk in het totale proces als bijvoorbeeld de maker van het eten wat die bezorgt!
Feitelijk zouden we alleen daarom al af moeten van het beloningsverschil. Hooguit de mate van verantwoordelijkheid en uniek specialistische karakter van het werk zouden meer mogen wegen. Zo is een goede chirurg verantwoordelijk voor veel mensenlevens als die het werk goed doet. Het beloningssysteem wat nu bestaat klopt niet.
Als je zorgt dat elk mens aan de basis in ieder geval verzorgd wordt, dan creëer je al een betere motivatie om werk te gaan doen wat de persoon aankan en daardoor voor extraatjes kan zorgen. Maar als die dat niet wil en tevreden is met de basis… Ook goed toch? Als iemand echt zo saai wil en kan leven, dan moet dat ook kunnen. Hoewel dit er vermoedelijk zeer weinig zullen zijn.
Vergeet het ‘sociale werk’ in de samenleving niet! Zoals ook in het artikel staat, ontbreekt het de laatste jaren juist aan tijd en ruimte voor mensen om voor elkáár te zorgen! Voor de ouders, opa’s en oma’s, voor sommige buren… Er is geen tijd voor en het levert niks op. Dat is de hedendaagse mentaliteit. En daardoor sterven er steeds meer mensen in eenzaamheid omdat er niemand meer voor hen zorgde en naar hen omkeek…
Als iemand zich fijn en gelukkig voelt wanneer die de mensen in de directe omgeving helpt, dan moet daar ruimte voor zijn. Als mensen op vrijwillige basis bepaalde werkzaamheden of (creatieve) bezigheden willen doen, dan moet daar ruimte voor zijn. Die mensen moeten dan zelf ook normaal kunnen (over-) leven natuurlijk en de basis moet gewoon geregeld zijn.
Zo zijn er veel meer voorbeelden dat het absoluut anders moet. Want met meer mensen en minder (geschikt) werk op de hele planeet, kan het zo niet blijven doorgaan.
Of vind je het goed dat er een steeds grotere onderlaag van mensen komt die niet meer kan (over-) leven omdat er geen of niet voldoende zorg meer voor hen is en geen geld voor de basisvoorzieningen? Steeds meer mensen die van ellende soms al heel jong opgeven? Raakt dat je echt niet?
Wat nu?
Zoals ik al zei: het moet anders. Want de huidige crises zijn niet tijdelijk. De (toevallige?) gebeurtenissen rondom de pandemie, oorlog en het klimaat legden het probleem in versneld tempo pijnlijk bloot. En dat verandert niet meer als de basis niet verandert.
Alle maatregelen – hogere lonen, beetje lagere belastingen, etc. – zijn allemaal lapmiddelen. Doekjes voor het bloeden. Maar er zijn te weinig doekjes en het bloeden stopt niet.
De gehele huidige politiek is fout bezig. Ik zou bijna durven zeggen wereldwijd. Er zijn te veel starre ‘leiders’ die het bestaande systeem in stand willen houden. En zelfs de oppositie gelooft niet in een totale verandering. Toch moet het.
De ‘participatiemaatschappij’ eist steeds meer slachtoffers. Want heel veel mensen kunnen niet volledig ‘voor zichzelf zorgen’. Ze hebben elkaar nodig. Een sociale omgeving waarin mensen weer voor elkaar klaar kunnen en durven staan als dit nodig is.
Let op: dit heeft NIETS met een politiek ‘socialisme’ te maken! Elke politieke stroming blijkt uiteindelijk macht te kunnen misbruiken voor (jawel, gaan we weer!) eigen belang. Macht maakt corrupt. De mens is geen perfect wezen. Geef een vinger en je hand kan zomaar verdwijnen…
De termen ‘links’ of ‘rechts’ zijn allang niet meer sluitend. Of ze nu vanuit vaatje 1, 2 of 3 tappen: de meeste machthebbers omarmen het kapitalistische systeem omdat dit voor de ‘nodige’ winsten zorgt en de economie moet blijven groeien. Bedroevend. Want alles moet anders. En dat is niet eenvoudig. Daarom moet het geleidelijk. Maar het MOET wel anders!
We moeten weer terug naar een ‘samenleving’. Met nadruk op SAMEN. Waarin nog altijd wat meer individueel ingestelde mensen prima kunnen voorkomen. Mensen die minder goed zijn in de intermenselijke activiteiten… Haha! Die kunstenaar die het liefst in zijn verscholen ‘hutje op de hei’ zijn schilderijen maakt? Bijvoorbeeld? Geen probleem toch? Zolang hij tevreden en misschien zelfs gelukkig is, moet daarvoor ook de ruimte zijn. Hij is even waardevol binnen de samenleving waar de mensheid naar toe moet.
In de nieuwe ‘Samenleving 2.0’ moet weer aandacht komen voor mensen. Alle mensen. En elk gezond (denkend) mens moet de ruimte krijgen zichzelf te ontwikkelen zo die zelf wil en kan.
Dat daar geen geld voor zou zijn is een geïndoctrineerd sprookje. Er zijn altijd middelen genoeg omdat er voldoende mensen zijn die ze kunnen en willen produceren als er maar beter voor de ‘basis’ wordt gezorgd. Als Ömür na zijn herstel waarin hij gewoon die basis behoudt weer fijn aan de slag kan onder betere voorwaarden dan zal hij weer helemaal tevreden zijn.
In een later artikel zal ik wel eens dieper ingaan op die ‘Samenleving 2.0’ omdat dit hier nu te ver zou gaan. Het is complex. Maar als we er nu niet aan beginnen dan krijgen we wereldwijd zeer grote problemen met een toenemende armoede en exponentieel stijgende oversterfte.





Pingback: De wereld vergaat! | De Rest van het Avontuur